Knoflook (Allium sativum)

Inleiding

Knoflook is een van de oudste en meest gebruikte smaakmakers ter wereld. De plant behoort tot de narcisfamilie (Amaryllidaceae) en is nauw verwant aan ui, prei, bieslook en sjalot. Dankzij zijn karakteristieke aroma en krachtige smaak is knoflook een onmisbaar ingrediënt in talloze keukens, waaronder de mediterrane, Aziatische, Midden-Oosterse en Zuid-Amerikaanse keuken.

De knoflookbol bestaat uit meerdere afzonderlijke tenen die worden omgeven door een dun, papierachtig vlies. Zowel rauw als bereid geeft knoflook gerechten extra diepte en smaak. Afhankelijk van de bereidingswijze kan knoflook pittig, scherp, mild, zoet of romig smaken.

Naast zijn culinaire waarde wordt knoflook al duizenden jaren gewaardeerd in verschillende culturen. Tegenwoordig is het een van de meest geteelde kruiden- en groentegewassen ter wereld.

Algemene kenmerken

Kenmerk	Beschrijving
Nederlandse naam	Knoflook
Wetenschappelijke naam	Allium sativum
Familie	Amaryllidaceae (Narcisfamilie)
Oorsprong	Centraal-Azië
Planttype	Meerjarige bolplant
Hoogte	40 tot 80 centimeter
Bloemkleur	Wit tot lichtpaars
Eetbaar deel	De bol, de tenen en de jonge bladeren

Geschiedenis van knoflook

Knoflook wordt al meer dan vijfduizend jaar geteeld. De plant vindt zijn oorsprong in Centraal-Azië en verspreidde zich via handelsroutes naar Egypte, Griekenland, Rome en later naar de rest van Europa.

In het oude Egypte kregen arbeiders die aan de piramides werkten regelmatig knoflook als onderdeel van hun voeding. Ook de Grieken en Romeinen gebruikten knoflook veel in hun dagelijkse keuken. Tegenwoordig wordt knoflook wereldwijd verbouwd en behoort hij tot de belangrijkste smaakmakers.

Belangrijkste soorten knoflook

• Witte knoflook.
• Paarse knoflook.
• Roze knoflook.
• Hardneck-knoflook.
• Softneck-knoflook.
• Olifantsknoflook.
• Zwarte knoflook (gefermenteerd).
• Gerookte knoflook.

Hardneck-rassen hebben meestal een intensere smaak, terwijl softneck-rassen langer houdbaar zijn en vaak in vlechten worden verkocht.

Uiterlijke kenmerken

Knoflook vormt onder de grond een bol die bestaat uit meerdere tenen.

• Witte of lichtpaarse bol.
• Gemiddeld 6 tot 20 tenen per bol.
• Smalle groene bladeren.
• Stevige bloemsteel bij sommige rassen.
• Papierachtige beschermende schil.

Smaak en aroma

De smaak van knoflook verandert sterk afhankelijk van de bereidingswijze.

• Rauw scherp en pittig.
• Licht peperig.
• Kruidig.
• Aromatisch.
• Na verhitting zacht en zoet.
• Bij roosteren romig en nootachtig.

Fijngehakte of geperste knoflook heeft een intensere smaak dan hele tenen.

Gebruik in de keuken

Knoflook behoort tot de meest veelzijdige smaakmakers en wordt in vrijwel iedere keuken gebruikt.

Toepassingen

• Soepen.
• Sauzen.
• Pasta’s.
• Pizza.
• Stoofgerechten.
• Marinades.
• Dressings.
• Kruidenboter.
• Groentegerechten.
• Vleesgerechten.
• Visgerechten.
• Roerbakgerechten.

Bekende gerechten met knoflook

• Aioli.
• Knoflookbrood.
• Spaghetti aglio e olio.
• Tzatziki.
• Pesto.
• Knoflooksoep.
• Geroosterde knoflook.
• Kruidenboter.
• Scampi met knoflook.
• Knoflookaardappelen.

Goede smaakcombinaties

• Olijfolie.
• Boter.
• Citroen.
• Peterselie.
• Basilicum.
• Tijm.
• Rozemarijn.
• Oregano.
• Tomaat.
• Ui.
• Champignons.
• Aardappel.
• Kip.
• Rundvlees.
• Lamsvlees.
• Garnalen.
• Zalm.
• Parmezaanse kaas.

Knoflook kweken

Standplaats

Knoflook groeit het best op een zonnige plaats.

• Volle zon.
• Beschutte standplaats.
• Goede luchtcirculatie.

Bodem

De ideale bodem is:

• Goed doorlatend.
• Humusrijk.
• Licht zandig.
• Voedzaam.
• Niet te nat.

Planten

• Plant afzonderlijke tenen in het najaar of vroege voorjaar.
• Plaats de punt van de teen naar boven.
• Plant ongeveer 5 centimeter diep.
• Houd voldoende afstand tussen de planten.

Na ongeveer acht tot negen maanden kunnen de bollen worden geoogst.

Water geven

Knoflook heeft tijdens de groei regelmatig water nodig.

• Geef matig water.
• Voorkom uitdroging.
• Vermijd langdurig natte grond.
• Verminder het water vlak voor de oogst.

Oogsten

Knoflook wordt geoogst wanneer het blad begint af te sterven.

• Voorzichtig uit de grond trekken.
• Enkele dagen laten drogen.
• Daarna op een droge en luchtige plaats bewaren.

Bewaren van knoflook

Kamertemperatuur

Hele knoflookbollen blijven op een droge, donkere en goed geventileerde plaats vaak vier tot acht maanden houdbaar.

Koelkast

Gepelde tenen kunnen enkele dagen in de koelkast worden bewaard.

Invriezen

Gepelde of fijngehakte knoflook kan worden ingevroren.

In olie

Knoflook kan worden geconserveerd in olie, maar moet altijd gekoeld worden bewaard en binnen korte tijd worden gebruikt.

Voedingswaarde

Knoflook bevat diverse waardevolle voedingsstoffen.

• Vitamine C.
• Vitamine B6.
• Mangaan.
• Selenium.
• Kalium.
• Calcium.
• Fosfor.
• Voedingsvezels.
• Zwavelverbindingen zoals allicine.
• Antioxidanten.

Het kenmerkende aroma van knoflook ontstaat wanneer de teen wordt gesneden of geperst. Hierbij wordt de natuurlijke zwavelverbinding allicine gevormd, die verantwoordelijk is voor de typische geur en smaak.

Veelvoorkomende problemen bij de teelt

Probleem	Mogelijke oorzaak
Rotte bollen	Te natte bodem
Kleine bollen	Voedingstekort of te weinig zon
Roest op bladeren	Schimmelaantasting
Slappe planten	Slechte drainage
Schimmel tijdens bewaring	Onvoldoende gedroogd

Interessante weetjes

• Knoflook wordt al meer dan vijfduizend jaar geteeld.
• Een gemiddelde knoflookbol bestaat uit 8 tot 15 tenen.
• China is veruit de grootste producent van knoflook ter wereld.
• Door knoflook langzaam te roosteren verandert de scherpe smaak in een zachte, zoete smaak.
• Ook de jonge groene bladeren en bloemstengels zijn eetbaar.
• Hardneck-knoflook produceert bloemstengels die bekendstaan als knoflookscapes.
• Knoflook behoort tot dezelfde plantenfamilie als ui, prei, bieslook en sjalot.

Conclusie

Knoflook is een van de meest veelzijdige en geliefde smaakmakers ter wereld. Dankzij zijn krachtige aroma, brede culinaire toepassingen en eenvoudige teelt is hij onmisbaar in vrijwel iedere keuken. Of hij nu rauw, gebakken, geroosterd of gefermenteerd wordt gebruikt, knoflook geeft gerechten een unieke smaak en diepte. Bovendien is hij rijk aan vitaminen, mineralen, antioxidanten en natuurlijke zwavelverbindingen, waardoor hij een waardevolle aanvulling vormt op een gezond en gevarieerd voedingspatroon.