Gember (Zingiber officinale)

Inleiding

Gember is een van de oudste en meest veelzijdige specerijen ter wereld. De plant behoort tot de gemberfamilie (Zingiberaceae) en wordt al duizenden jaren gebruikt als smaakmaker in de keuken. Het eetbare deel van de plant is de wortelstok, ook wel rizoom genoemd, die onder de grond groeit. Gember staat bekend om zijn frisse, pittige en licht citroenachtige smaak en wordt wereldwijd toegepast in zowel hartige als zoete gerechten.

Naast zijn culinaire toepassingen speelt gember een belangrijke rol in tal van traditionele keukens, zoals de Aziatische, Indiase, Chinese, Japanse en Midden-Oosterse keuken. De wortelstok wordt vers, gedroogd, gemalen, ingelegd, gekonfijt of verwerkt tot thee, siroop en diverse dranken.

Door zijn uitgesproken aroma en veelzijdigheid is gember uitgegroeid tot een van de populairste specerijen ter wereld. Hij past uitstekend bij groenten, vlees, vis, gevogelte, desserts en warme of koude dranken.

Algemene kenmerken

Kenmerk	Beschrijving
Nederlandse naam	Gember
Wetenschappelijke naam	Zingiber officinale
Familie	Zingiberaceae (Gemberfamilie)
Oorsprong	Zuidoost-Azië
Planttype	Meerjarige kruidachtige plant
Hoogte	60 tot 120 centimeter
Bloemkleur	Geelgroen met paarse accenten
Eetbaar deel	De wortelstok (rizoom)

Geschiedenis van gember

Gember wordt al meer dan vijfduizend jaar geteeld. De plant vindt zijn oorsprong in Zuidoost-Azië en verspreidde zich via handelsroutes naar India, China, het Midden-Oosten en Europa. Al in de oudheid werd gember beschouwd als een kostbare specerij en was hij een belangrijk handelsproduct.

Tijdens de middeleeuwen behoorde gember in Europa tot de duurste specerijen. Tegenwoordig wordt hij wereldwijd geteeld in tropische en subtropische gebieden, waarbij India, China, Indonesië en Nigeria tot de grootste producenten behoren.

Belangrijkste soorten gember

• Verse gember.
• Jonge gember.
• Gedroogde gember.
• Gemalen gember.
• Gekonfijte gember.
• Ingelegde gember.
• Zwarte gember.

Verse gember heeft de meest intense en frisse smaak. Gedroogde en gemalen gember zijn sterker van aroma en worden vooral gebruikt in bakgerechten en specerijenmengsels.

Uiterlijke kenmerken

Gember groeit uit een dikke ondergrondse wortelstok.

• Onregelmatig vertakte wortelstok.
• Lichtbruine schil.
• Geel tot lichtgeel vruchtvlees.
• Lange smalle bladeren.
• Rechte groene stengels.
• Opvallende bloeiaren.

Jonge gember heeft een dunnere schil en een zachtere smaak dan oudere wortelstokken.

Smaak en aroma

Gember heeft een uniek smaakprofiel.

• Pittig.
• Fris.
• Licht citroenachtig.
• Kruidig.
• Warm.
• Licht zoet.

De pittigheid is afkomstig van natuurlijke stoffen zoals gingerol. Bij verhitting verandert een deel hiervan in shogaol, waardoor de smaak warmer en intenser wordt.

Gebruik in de keuken

Gember wordt wereldwijd gebruikt in een grote verscheidenheid aan gerechten.

Toepassingen

• Roerbakgerechten.
• Soepen.
• Curry’s.
• Marinades.
• Sauzen.
• Wokgerechten.
• Desserts.
• Gebak.
• Thee.
• Smoothies.
• Sappen.
• Specerijenmengsels.

Bekende gerechten met gember

• Gemberthee.
• Curry.
• Wok met groenten.
• Sushi met ingelegde gember.
• Gemberkoek.
• Peperkoek.
• Pompoensoep.
• Aziatische noedelgerechten.
• Marinades voor vlees en vis.
• Gembersiroop.

Goede smaakcombinaties

• Knoflook.
• Citroen.
• Limoen.
• Sinaasappel.
• Kurkuma.
• Koriander.
• Chilipeper.
• Komijn.
• Kaneel.
• Honing.
• Kokosmelk.
• Sojasaus.
• Kip.
• Zalm.
• Garnalen.
• Wortel.
• Pompoen.

Gember kweken

Standplaats

Gember groeit het best op een warme en beschutte plaats.

• Halfschaduw tot zon.
• Warme omgeving.
• Beschut tegen wind.

Bodem

De ideale bodem is:

• Humusrijk.
• Voedzaam.
• Goed doorlatend.
• Licht vochtig.
• Luchtig.

Planten

• Gebruik een verse wortelstok met groeiknoppen.
• Plant ondiep in de grond.
• Houd de bodem licht vochtig.
• Geef regelmatig voeding tijdens de groei.

Na ongeveer acht tot tien maanden kan de wortelstok worden geoogst.

Water geven

Gember houdt van een gelijkmatig vochtige bodem.

• Regelmatig water geven.
• Geen stilstaand water.
• Voorkom uitdroging.

Oogsten

De wortelstokken worden geoogst wanneer het blad begint af te sterven.

• Voorzichtig uitgraven.
• Wortelstokken reinigen.
• Eventueel een deel opnieuw uitplanten.

Jonge gember kan al eerder worden geoogst en heeft een mildere smaak.

Bewaren van gember

Koelkast

Verse gember blijft enkele weken goed in de groentelade van de koelkast.

Invriezen

Gember kan uitstekend worden ingevroren en zelfs rechtstreeks vanuit de diepvries worden geraspt.

Drogen

Gedroogde gember blijft maandenlang houdbaar wanneer hij droog en luchtdicht wordt bewaard.

Voedingswaarde

Gember bevat verschillende belangrijke voedingsstoffen.

• Vitamine C.
• Vitamine B6.
• Kalium.
• Magnesium.
• Fosfor.
• Mangaan.
• Voedingsvezels.
• Essentiële oliën.
• Gingerol.
• Antioxidanten.

De karakteristieke smaak en geur worden voornamelijk veroorzaakt door gingerol en verschillende aromatische oliën die van nature in de wortelstok aanwezig zijn.

Veelvoorkomende problemen bij de teelt

Probleem	Mogelijke oorzaak
Wortelrot	Te natte bodem
Slechte groei	Te lage temperatuur
Gele bladeren	Voedingstekort
Schimmel	Onvoldoende ventilatie
Kleine wortelstokken	Te weinig groeiruimte

Interessante weetjes

• Gember is botanisch gezien een wortelstok en geen wortel.
• De plant behoort tot dezelfde familie als kurkuma en kardemom.
• Ingelegde gember wordt traditioneel gegeten bij sushi om de smaak tussen verschillende soorten sushi te neutraliseren.
• Verse gember kan gemakkelijk in een bloempot worden gekweekt.
• Gedroogde gember smaakt pittiger dan verse gember.
• Gember wordt wereldwijd gebruikt in zowel hartige gerechten als desserts en dranken.
• India is de grootste producent van gember ter wereld.

Conclusie

Gember is een veelzijdige specerij met een frisse, pittige en aromatische smaak die wereldwijd wordt gewaardeerd. Dankzij de brede culinaire toepassingen past hij uitstekend in soepen, curry’s, wokgerechten, desserts, gebak en dranken. Bovendien is gember eenvoudig te bewaren en kan hij zowel vers als gedroogd worden gebruikt. Zijn rijke aroma, karakteristieke smaak en veelzijdigheid maken gember tot een onmisbaar ingrediënt in keukens over de hele wereld.