Zeekool (Crambe maritima)

Inleiding

Zeekool is een bijzondere meerjarige kustplant die behoort tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). De plant groeit van nature langs de kusten van West- en Noord-Europa op kiezelstranden, zandduinen en rotsachtige kustgebieden. Zeekool staat bekend om zijn dikke blauwgroene bladeren en de jonge, gebleekte scheuten die als delicatesse worden beschouwd.

De smaak van jonge zeekoolscheuten doet denken aan een combinatie van asperges, bloemkool en broccoli. Hierdoor wordt zeekool al eeuwenlang gewaardeerd in de gastronomie. Hoewel de plant tegenwoordig minder bekend is dan andere groenten, maakt hij een comeback bij liefhebbers van vergeten groenten en duurzame moestuinen.

Naast zijn verfijnde smaak is zeekool rijk aan vitaminen, mineralen, voedingsvezels en antioxidanten. De plant is bovendien uitstekend bestand tegen zout, wind en droge omstandigheden.

Algemene kenmerken

Kenmerk	Beschrijving
Nederlandse naam	Zeekool
Wetenschappelijke naam	Crambe maritima
Familie	Brassicaceae (Kruisbloemenfamilie)
Oorsprong	Kustgebieden van Europa
Planttype	Meerjarige groente
Hoogte	40 tot 90 centimeter
Bloemkleur	Wit
Eetbaar deel	Jonge scheuten, bladeren, bloemknoppen en wortels

Geschiedenis van zeekool

Zeekool werd al in de 17e eeuw verzameld langs de Europese kust. Vanaf de 18e eeuw begon men de plant ook in moestuinen te kweken. Vooral in Engeland en Frankrijk groeide ze uit tot een geliefde groente onder de adel.

Door de opkomst van eenvoudiger te telen groenten verdween zeekool grotendeels uit de commerciële teelt. Tegenwoordig wordt hij opnieuw gewaardeerd door hobbytuiniers, biologische telers en topkoks.

Belangrijkste soorten

• Gewone zeekool.
• Gecultiveerde zeekool.
• Selectierassen voor moestuinen.

Hoewel er slechts enkele cultivars bestaan, verschillen ze vooral in groeikracht, opbrengst en grootte van de scheuten.

Uiterlijke kenmerken

Zeekool heeft een opvallend decoratief uiterlijk.

• Grote blauwgroene bladeren.
• Dikke vlezige bladstelen.
• Witte geurende bloemtrossen.
• Diepe penwortel.
• Stevige pollen.

De plant vormt na enkele jaren indrukwekkende pollen die tientallen jaren kunnen blijven groeien.

Smaak en structuur

De jonge scheuten hebben een verfijnde smaak.

• Mild.
• Licht zoet.
• Aspergeachtig.
• Subtiel koolachtig.
• Licht nootachtig.

De jonge gebleekte scheuten zijn zacht en sappig, terwijl de bladeren een stevigere structuur hebben en vergelijkbaar zijn met boerenkool of koolblad.

Gebruik in de keuken

Vrijwel alle jonge delen van de plant zijn eetbaar.

Toepassingen

• Koken.
• Stomen.
• Roerbakken.
• Gratineren.
• Soepen.
• Salades.
• Ovenschotels.
• Groenteschotels.
• Garnering.
• Stoofgerechten.

Bekende gerechten met zeekool

• Gebleekte zeekool met botersaus.
• Zeekool met hollandaisesaus.
• Gegratineerde zeekool.
• Zeekoolsoep.
• Roergebakken zeekool.
• Zeekool met zalm.
• Lentesalade met jonge zeekool.
• Zeekoolrisotto.
• Ovenschotel met zeekool.
• Gestoomde zeekoolscheuten.

Goede smaakcombinaties

• Boter.
• Room.
• Hollandaisesaus.
• Citroen.
• Knoflook.
• Sjalot.
• Bieslook.
• Peterselie.
• Dille.
• Tijm.
• Parmezaanse kaas.
• Geitenkaas.
• Zalm.
• Kabeljauw.
• Garnalen.
• Sint-jakobsschelpen.
• Kip.
• Aardappelen.
• Asperges.
• Erwten.

Zeekool kweken

Standplaats

Zeekool groeit het beste op een zonnige plaats.

• Volle zon.
• Lichte halfschaduw.
• Beschutte standplaats.

Bodem

De ideale bodem is:

• Goed doorlatend.
• Zandig.
• Kalkrijk.
• Humusrijk.
• Diep losgemaakt.

Zeekool verdraagt zout beter dan vrijwel alle andere groenten.

Zaaien en planten

• Zaai in het voorjaar of najaar.
• Plant jonge planten op ruime afstand.
• Geef de plant voldoende ruimte om uit te groeien.
• Laat de plant enkele jaren ontwikkelen voordat intensief wordt geoogst.

Een volwassen plant kan meer dan tien jaar productief blijven.

Bleken van de scheuten

Voor de meest verfijnde smaak worden de jonge scheuten vaak gebleekt.

• Plaats een emmer of speciale bleekpot over de plant.
• Laat geen licht bij de jonge scheuten komen.
• Oogst zodra de scheuten ongeveer 15 tot 20 centimeter lang zijn.

Gebleekte scheuten zijn malser, zachter en minder bitter.

Water geven

Zeekool heeft weinig verzorging nodig.

• Regelmatig water geven tijdens droge perioden.
• Voorkom langdurige wateroverlast.
• Geef extra water tijdens de groeifase.

Oogsten

De eerste oogst vindt meestal plaats vanaf het derde groeijaar.

• Snijd jonge scheuten voorzichtig af.
• Oogst niet alle scheuten tegelijk.
• Laat voldoende bladeren staan voor verdere groei.

Bewaren

Koelkast

Verse zeekool blijft ongeveer drie tot vijf dagen goed in de koelkast.

Invriezen

Na kort blancheren kan zeekool worden ingevroren en ongeveer tien maanden worden bewaard.

Voedingswaarde

Zeekool bevat veel gezonde voedingsstoffen.

• Vitamine C.
• Vitamine K.
• Vitamine A.
• Foliumzuur.
• Kalium.
• Calcium.
• Magnesium.
• IJzer.
• Voedingsvezels.
• Antioxidanten.
• Glucosinolaten.

Zoals veel koolsoorten bevat zeekool natuurlijke glucosinolaten, stoffen die bijdragen aan de karakteristieke smaak en onderdeel zijn van een gezonde voeding.

Veelvoorkomende problemen bij de teelt

Probleem	Mogelijke oorzaak
Slakkenvraat	Beschadiging van jonge scheuten
Wortelrot	Slecht doorlatende bodem
Langzame groei	Voedingstekort
Bladvlekken	Schimmelaantasting
Kleine scheuten	Te jonge of uitgeputte plant

Interessante weetjes

• Zeekool groeit van nature op stranden waar weinig andere groenten kunnen overleven.
• De plant verdraagt zoutnevel en zeewind uitstekend.
• Gebleekte scheuten worden vaak vergeleken met witte asperges.
• Zeekool is zowel een sierplant als een groente.
• Een goed verzorgde plant kan tientallen jaren oud worden.
• Ook de jonge bloemknoppen zijn eetbaar en lijken qua smaak op broccoli.
• Zeekool behoort tot dezelfde plantenfamilie als broccoli, bloemkool, spruiten en koolrabi.

Conclusie

Zeekool is een bijzondere, meerjarige groente met een verfijnde smaak die doet denken aan asperges, bloemkool en broccoli. De jonge gebleekte scheuten worden beschouwd als een echte delicatesse en zijn veelzijdig inzetbaar in de keuken. Dankzij de hoge voedingswaarde, de eenvoudige teelt en de uitzonderlijke weerstand tegen kustomstandigheden is zeekool een waardevolle aanvulling voor iedere moestuin. Voor liefhebbers van vergeten groenten en culinaire specialiteiten is zeekool zonder twijfel een uitstekende keuze.