Yam (Dioscorea spp.)

Inleiding

Yam is een tropische knolgewas dat behoort tot de yamfamilie (Dioscoreaceae). De plant wordt al duizenden jaren verbouwd en vormt een belangrijk basisvoedsel voor miljoenen mensen in Afrika, Azië, Zuid-Amerika en het Caribisch gebied. De grote knollen zijn rijk aan zetmeel en hebben een stevige structuur met een milde, licht zoete smaak.

Yam wordt vaak verward met de zoete aardappel, maar het zijn twee totaal verschillende planten. Hoewel beide knollen ondergronds groeien, behoren ze tot een andere plantenfamilie en verschillen ze duidelijk in smaak, textuur en voedingswaarde.

De veelzijdige knollen kunnen worden gekookt, gestoomd, gebakken, gefrituurd, geroosterd of verwerkt tot puree, stoofgerechten, soepen en meel. Dankzij hun hoge voedingswaarde vormen ze een belangrijk onderdeel van talrijke traditionele keukens.

Algemene kenmerken

Kenmerk	Beschrijving
Nederlandse naam	Yam
Wetenschappelijke naam	Dioscorea spp.
Familie	Dioscoreaceae (Yamfamilie)
Oorsprong	West-Afrika, Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika
Planttype	Meerjarige klimplant
Hoogte	2 tot 10 meter
Bloemkleur	Groenachtig wit
Eetbaar deel	Ondergrondse knol

Geschiedenis van yam

Yam behoort tot de oudste cultuurgewassen ter wereld. Vooral in West-Afrika wordt de plant al meer dan vijfduizend jaar verbouwd. In landen zoals Nigeria, Ghana, Ivoorkust en Benin vormt yam nog steeds een van de belangrijkste voedingsgewassen.

Door de eeuwen heen verspreidde de teelt zich naar Azië, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. Tegenwoordig is Nigeria veruit de grootste producent van yams, gevolgd door Ghana, Ivoorkust en Benin.

Belangrijkste soorten yam

• Witte yam (Dioscorea rotundata).
• Gele yam (Dioscorea cayenensis).
• Paarse yam of Ube (Dioscorea alata).
• Chinese yam (Dioscorea polystachya).
• Wateryam (Dioscorea alata).
• Olifantsyam (Amorphophallus paeoniifolius, vaak als yam verkocht).

De verschillende soorten verschillen in kleur, grootte, smaak en structuur. Sommige knollen kunnen meer dan één meter lang worden en tientallen kilogrammen wegen.

Uiterlijke kenmerken

Yam is gemakkelijk te herkennen aan zijn grote knollen.

• Ruwe bruine schil.
• Wit, geel of paars vruchtvlees.
• Lange ondergrondse knollen.
• Hartvormige bladeren.
• Klimmende ranken.

Afhankelijk van de soort varieert het gewicht van enkele honderden grammen tot meer dan vijftig kilogram.

Smaak en structuur

Yam heeft een milde en aangename smaak.

• Licht zoet.
• Aards.
• Nootachtig.
• Romig.
• Mild.

Na het koken krijgt yam een stevige maar zachte structuur. Sommige soorten worden zeer romig, terwijl andere juist stevig blijven.

Gebruik in de keuken

Yam is bijzonder veelzijdig en wordt in veel landen dagelijks gegeten.

Toepassingen

• Koken.
• Stomen.
• Bakken.
• Frituren.
• Roosteren.
• Puree.
• Soepen.
• Stoofgerechten.
• Chips.
• Meel.

Bekende gerechten met yam

• Pounded yam.
• Yamfriet.
• Gebakken yam.
• Yamstoofpot.
• Yamcurry.
• Yampuree.
• Yamsoep.
• Geroosterde yam.
• Yamchips.
• Ube-desserts.

Goede smaakcombinaties

• Kokosmelk.
• Knoflook.
• Ui.
• Gember.
• Chilipeper.
• Kerrie.
• Komijn.
• Koriander.
• Paprika.
• Tomaat.
• Limoen.
• Citroen.
• Boter.
• Olijfolie.
• Kip.
• Rundvlees.
• Vis.
• Garnalen.
• Bonen.
• Pinda’s.

Yam kweken

Standplaats

Yam groeit uitsluitend goed in warme klimaten.

• Volle zon.
• Warme standplaats.
• Beschut tegen harde wind.

Bodem

De ideale bodem is:

• Diep losgemaakt.
• Goed doorlatend.
• Voedselrijk.
• Humusrijk.
• Licht vochtig.

Planten

• Gebruik stukken knol met een groeipunt.
• Plant in het voorjaar.
• Voorzie voldoende ruimte.
• Geef de ranken een klimsteun.

De groeiperiode duurt meestal acht tot twaalf maanden, afhankelijk van de soort.

Water geven

Yam heeft tijdens de groei voldoende vocht nodig.

• Regelmatig water geven.
• Voorkom uitdroging.
• Vermijd langdurig natte grond.

Oogsten

De knollen worden geoogst zodra het blad begint af te sterven.

• Steek de knollen voorzichtig uit.
• Voorkom beschadiging.
• Laat de knollen enkele dagen drogen.

Goed gedroogde knollen zijn aanzienlijk langer houdbaar.

Bewaren

Koele opslag

Onbeschadigde yamknollen kunnen op een droge, koele en goed geventileerde plaats meerdere maanden worden bewaard.

Koelkast

Aangesneden yam wordt enkele dagen in de koelkast bewaard, goed afgedekt om uitdroging te voorkomen.

Invriezen

Na koken of blancheren kan yam worden ingevroren en ongeveer tien tot twaalf maanden worden bewaard.

Voedingswaarde

Yam bevat veel gezonde voedingsstoffen.

• Vitamine C.
• Vitamine B6.
• Kalium.
• Mangaan.
• Magnesium.
• Fosfor.
• Koper.
• Voedingsvezels.
• Koolhydraten.
• Antioxidanten.

Yam levert langdurige energie dankzij het hoge gehalte aan complexe koolhydraten en bevat daarnaast belangrijke mineralen die bijdragen aan een evenwichtige voeding.

Veelvoorkomende problemen bij de teelt

Probleem	Mogelijke oorzaak
Wortelrot	Te natte bodem
Kleine knollen	Voedingstekort
Bladvlekken	Schimmelaantasting
Insectenvraat	Kevers of rupsen
Slechte groei	Onvoldoende warmte

Interessante weetjes

• Yam wordt vaak ten onrechte verward met de zoete aardappel.
• Nigeria produceert meer dan de helft van alle yams ter wereld.
• Sommige yamknollen kunnen meer dan vijftig kilogram wegen.
• In verschillende Afrikaanse landen worden jaarlijks yamfestivals georganiseerd om de oogst te vieren.
• Paarse yam (Ube) wordt veel gebruikt in desserts, ijs en gebak.
• Yam is een belangrijk basisvoedsel voor honderden miljoenen mensen.
• De plant groeit als een krachtige klimplant met lange ranken.

Conclusie

Yam is een voedzame en veelzijdige knolgroente die wereldwijd een belangrijke plaats inneemt in de dagelijkse voeding. Dankzij de milde, licht zoete smaak en stevige structuur is de knol geschikt voor talloze bereidingen, van puree en stoofgerechten tot frieten en desserts. Yam is rijk aan complexe koolhydraten, voedingsvezels, vitaminen en mineralen en levert langdurige energie. Door zijn hoge voedingswaarde, brede culinaire toepassingen en lange houdbaarheid verdient yam een vaste plaats in zowel de internationale keuken als in de moestuin van liefhebbers van bijzondere gewassen.