Sla (Lactuca sativa)

Inleiding

Sla is een van de oudste en meest gegeten bladgroenten ter wereld. Dankzij de frisse smaak, knapperige bladeren en grote variatie aan soorten is sla een onmisbaar ingrediënt in salades, sandwiches, wraps en tal van koude en warme gerechten. De plant behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae), waartoe ook witlof, artisjok en zonnebloem behoren.

Er bestaan honderden verschillende slasoorten die variëren in kleur, vorm, structuur en smaak. Sommige soorten vormen een compacte krop, terwijl andere losse bladeren ontwikkelen. Van zachte botersla tot knapperige ijsbergsla en pittige eikenbladsla: iedere soort heeft zijn eigen culinaire toepassingen.

Sla is rijk aan water, vitaminen en mineralen en bevat weinig calorieën. Daardoor past deze veelzijdige groente uitstekend binnen een gezonde en evenwichtige voeding.

Algemene kenmerken

Kenmerk	Beschrijving
Nederlandse naam	Sla
Wetenschappelijke naam	Lactuca sativa
Familie	Asteraceae (Composietenfamilie)
Oorsprong	Middellandse Zeegebied en West-Azië
Planttype	Eenjarige bladgroente
Hoogte	20 tot 50 centimeter
Bloemkleur	Geel
Eetbaar deel	Bladeren

Geschiedenis van sla

Sla wordt al meer dan 4.000 jaar verbouwd. De eerste gecultiveerde slasoorten ontstonden waarschijnlijk uit wilde slasoorten die groeiden rond het Middellandse Zeegebied. De oude Egyptenaren teelden sla als voedselgewas en waardeerden de plant om haar voedzaamheid.

Later namen de Grieken en Romeinen de teelt over. Via de Romeinen verspreidde sla zich door heel Europa. Door de eeuwen heen ontstonden door veredeling talloze nieuwe rassen met verschillende vormen, kleuren en smaken.

Tegenwoordig wordt sla wereldwijd geteeld en behoort hij tot de meest geconsumeerde bladgroenten.

Uiterlijke kenmerken

Sla vormt een rozet van bladeren die afhankelijk van het ras een losse of gesloten krop vormen.

De bladeren kunnen sterk verschillen.

• Lichtgroen.
• Donkergroen.
• Rood.
• Paarsrood.
• Glad.
• Gekruld.
• Stevig.
• Zacht.

Wanneer sla doorschiet, vormt de plant een lange bloemstengel met kleine gele bloemen. Op dat moment worden de bladeren meestal bitter.

Belangrijkste slasoorten

• Botersla.
• IJsbergsla.
• Romeinse sla.
• Eikenbladsla.
• Lollo Rosso.
• Lollo Bionda.
• Kropsla.
• Batavia.
• Krulsla.
• Pluksla.
• Little Gem.
• Rood eikenblad.

Smaak en structuur

De smaak verschilt per soort.

• Fris.
• Mild.
• Licht zoet.
• Licht nootachtig.
• Soms licht bitter.

Ook de structuur varieert van boterzacht tot stevig en knapperig.

Gebruik in de keuken

Sla wordt voornamelijk rauw gegeten, maar sommige soorten kunnen ook kort worden gebakken of gegrild.

Toepassingen

• Salades.
• Sandwiches.
• Wraps.
• Burgers.
• Koude schotels.
• Pokébowls.
• Groenteschotels.
• Garnering.
• Gegrilde sla.
• Roerbakgerechten.

Bekende gerechten met sla

• Gemengde salade.
• Caesarsalade.
• Niçoise salade.
• Griekse salade.
• Kipsalade.
• Tonijnsalade.
• Hamburger met sla.
• Wrap met sla.
• Pokébowl.
• Maaltijdsalade.

Goede smaakcombinaties

• Tomaat.
• Komkommer.
• Radijs.
• Wortel.
• Avocado.
• Paprika.
• Ei.
• Kip.
• Zalm.
• Tonijn.
• Parmezaanse kaas.
• Feta.
• Noten.
• Olijfolie.
• Citroen.

Sla kweken

Standplaats

Sla groeit het best op een zonnige plaats of in lichte halfschaduw.

• Volle zon.
• Halfschaduw.
• Koele groeitemperaturen.

Bij zeer warm weer is lichte schaduw gunstig om doorschieten te voorkomen.

Bodem

De ideale bodem is:

• Humusrijk.
• Voedzaam.
• Luchtig.
• Goed doorlatend.
• Licht vochtig.

Zaaien en planten

• Zaaien van maart tot augustus.
• Regelmatig kleine hoeveelheden zaaien voor een doorlopende oogst.
• Plantafstand aanpassen aan de gekozen soort.
• Regelmatig bemesten.

Veel soorten kunnen al na zes tot tien weken worden geoogst.

Water geven

Sla heeft een gelijkmatige vochtvoorziening nodig.

• Geef regelmatig water.
• Voorkom uitdroging.
• Vermijd langdurige wateroverlast.
• Geef bij voorkeur vroeg op de dag water.

Oogsten

Sla kan op verschillende manieren worden geoogst.

• Volledige kroppen afsnijden.
• Buitenste bladeren afzonderlijk plukken.
• Pluksla meerdere keren oogsten.
• Oogsten wanneer de bladeren stevig en mals zijn.

Regelmatig oogsten stimuleert bij pluksla de vorming van nieuwe bladeren.

Bewaren van sla

Koelkast

Verse sla blijft ongeveer drie tot zeven dagen goed in de koelkast, afhankelijk van de soort.

Vers verwerken

Voor de beste smaak en knapperigheid wordt sla het liefst direct na de oogst gegeten.

Invriezen

Invriezen wordt afgeraden omdat de bladeren na het ontdooien slap worden.

Voedingswaarde

Sla bevat weinig calorieën en veel water, maar levert toch belangrijke voedingsstoffen.

• Vitamine A.
• Vitamine C.
• Vitamine K.
• Foliumzuur.
• Kalium.
• Calcium.
• Magnesium.
• Voedingsvezels.
• Antioxidanten.
• Bètacaroteen.

Donkergroene en roodkleurige slasoorten bevatten doorgaans meer vitaminen en antioxidanten dan lichtgroene soorten.

Veelvoorkomende problemen bij de teelt

Probleem	Mogelijke oorzaak
Doorschieten	Warm weer of lange dagen
Slakkenvraat	Slakken eten jonge bladeren
Bladluis	Insectenaantasting
Rotte kroppen	Te natte grond of slechte ventilatie
Bittere bladeren	Oudere planten of droogtestress

Interessante weetjes

• Sla bestaat voor ongeveer 95% uit water.
• Er bestaan wereldwijd honderden verschillende slarassen.
• Botersla behoort tot de zachtste slasoorten.
• IJsbergsla blijft langer knapperig dan de meeste andere soorten.
• Romeinse sla is het hoofdingrediënt van de klassieke Caesarsalade.
• Pluksla kan meerdere keren worden geoogst zonder de plant volledig te verwijderen.
• De naam Lactuca is afgeleid van het Latijnse woord voor melk, omdat de plant een wit melksap afscheidt wanneer een blad wordt afgebroken.

Conclusie

Sla is een veelzijdige, gezonde en gemakkelijk te telen bladgroente die in vrijwel iedere keuken wordt gebruikt. Dankzij de vele soorten, frisse smaak en knapperige structuur is sla geschikt voor salades, sandwiches, wraps en tal van andere gerechten. Bovendien bevat sla veel water, vitaminen, mineralen en antioxidanten, waardoor hij een waardevolle bijdrage levert aan een gezond en gevarieerd voedingspatroon. Met een ruime keuze aan rassen en een eenvoudige teelt is sla een onmisbare groente voor zowel de moestuin als de dagelijkse keuken.