Komkommer (Cucumis sativus)

Inleiding

De komkommer is een van de meest gegeten en verfrissende groenten ter wereld. Botanisch gezien is de komkommer een vrucht, maar in de keuken wordt hij als groente gebruikt. De plant behoort tot de komkommerfamilie (Cucurbitaceae), waartoe ook courgettes, pompoenen, meloenen en augurken behoren.

Dankzij zijn frisse smaak, knapperige structuur en zeer hoge watergehalte is de komkommer bijzonder populair in salades, sandwiches, koude soepen en tal van andere gerechten. Met een watergehalte van ongeveer 95% is de komkommer bovendien een uitstekende dorstlesser en een gezonde keuze binnen een evenwichtige voeding.

Komkommers zijn eenvoudig te telen, groeien snel en leveren gedurende de zomer een rijke oogst. Ze worden wereldwijd zowel in open lucht als in serres gekweekt.

Algemene kenmerken

Kenmerk	Beschrijving
Nederlandse naam	Komkommer
Wetenschappelijke naam	Cucumis sativus
Familie	Cucurbitaceae (Komkommerfamilie)
Oorsprong	India en de uitlopers van de Himalaya
Planttype	Eenjarige klimplant of kruipende plant
Hoogte	50 centimeter tot meer dan 2 meter, afhankelijk van de teeltwijze
Bloemkleur	Geel
Eetbaar deel	Vrucht

Geschiedenis van de komkommer

De komkommer wordt al meer dan drieduizend jaar geteeld. De plant vindt haar oorsprong in Noord-India, waar nog steeds wilde verwanten voorkomen. Via handelaren verspreidde de komkommer zich naar Egypte, Griekenland en het Romeinse Rijk.

In de middeleeuwen werd de komkommer een belangrijke groente in Europa. Dankzij de ontwikkeling van serreteelt kan de komkommer tegenwoordig vrijwel het hele jaar door worden geproduceerd.

Nederland en België behoren tot de Europese landen die bekendstaan om hun hoogwaardige glastuinbouw en de productie van kwaliteitskomkommers.

Uiterlijke kenmerken

De komkommerplant vormt lange ranken met grote, ruwe bladeren en hecht zich met ranken vast aan een klimsteun. Tijdens de bloei verschijnen opvallende gele bloemen waaruit de vruchten ontstaan.

De vruchten kunnen sterk verschillen in vorm, lengte en kleur.

• Donkergroen.
• Lichtgroen.
• Wit.
• Geel.
• Langwerpig.
• Kort.
• Glad.
• Licht geribbeld.

De meeste komkommers bevatten kleine, zachte zaden die zonder problemen gegeten kunnen worden.

Soorten komkommers

• Slakomkommer.
• Minikomkommer.
• Snackkomkommer.
• Augurk.
• Engelse komkommer.
• Perzische komkommer.
• Japanse komkommer.
• Witte komkommer.

Augurken behoren botanisch tot dezelfde soort, maar worden jong geoogst en meestal ingelegd.

Smaak en structuur

Komkommers hebben een frisse en milde smaak.

• Verfrissend.
• Licht zoet.
• Mild.
• Sappig.
• Knapperig.

Jonge komkommers zijn bijzonder mals en bevatten weinig ontwikkelde zaden. Oudere vruchten kunnen iets steviger worden.

Gebruik in de keuken

Komkommers worden voornamelijk rauw gegeten, maar kunnen ook warm worden bereid.

Toepassingen

• Salades.
• Sandwiches.
• Wraps.
• Koude soepen.
• Rauwkost.
• Ingelegde groenten.
• Smoothies.
• Sushi.
• Roerbakgerechten.
• Barbecue.

Bekende gerechten met komkommer

• Komkommersalade.
• Tzatziki.
• Gazpacho.
• Sushi.
• Pokébowl.
• Komkommersoep.
• Ingelegde augurken.
• Griekse salade.
• Broodjes met komkommer.
• Rauwkostschotel.

Goede smaakcombinaties

• Dille.
• Munt.
• Peterselie.
• Bieslook.
• Yoghurt.
• Knoflook.
• Citroen.
• Limoen.
• Olijfolie.
• Tomaat.
• Feta.
• Gerookte zalm.

Komkommers kweken

Standplaats

Komkommers houden van warmte en zon.

• Volle zon.
• Beschutte plaats.
• Warme groeiplaats.
• Goede luchtcirculatie.

Komkommers groeien uitstekend in een serre, kas of op een zonnige plaats in de tuin.

Bodem

De ideale bodem is:

• Humusrijk.
• Voedzaam.
• Goed doorlatend.
• Vochtig.
• Rijk aan organisch materiaal.

Zaaien en planten

• Voorzaaien vanaf april.
• Uitplanten na de laatste nachtvorst.
• Gebruik een klimrek of touwen.
• Plantafstand van ongeveer 50 centimeter.

Een gezonde plant kan gedurende meerdere maanden nieuwe vruchten produceren.

Water geven

Komkommers hebben veel water nodig.

• Regelmatig water geven.
• De bodem voortdurend licht vochtig houden.
• Water geven aan de voet van de plant.
• Vermijd nat blad om schimmels te voorkomen.

Oogsten

Komkommers worden geoogst zodra ze voldoende groot zijn.

• Regelmatig oogsten stimuleert nieuwe vruchtvorming.
• Gebruik een scherp mes of snoeischaar.
• Oogst jonge vruchten voor de beste smaak.

Afhankelijk van het ras kan één plant tientallen komkommers produceren.

Bewaren van komkommers

Koelkast

Komkommers blijven ongeveer vijf tot zeven dagen goed, bij voorkeur in de groentelade. Een te lage temperatuur kan echter koudebeschadiging veroorzaken, waardoor de vrucht sneller zacht wordt.

Inmaken

Komkommers en augurken zijn uitstekend geschikt om in te leggen in azijn, zoetzuur of pekel.

Vers verwerken

Voor de beste smaak en knapperigheid worden komkommers bij voorkeur zo vers mogelijk gegeten.

Voedingswaarde

Komkommers bevatten weinig calorieën en veel vocht.

• Vitamine K.
• Vitamine C.
• Vitamine A.
• Kalium.
• Magnesium.
• Mangaan.
• Voedingsvezels.
• Antioxidanten.
• Silicium.

Door het hoge watergehalte helpen komkommers bij het behouden van een goede vochtbalans. De schil bevat bovendien een groot deel van de vezels en antioxidanten.

Veelvoorkomende problemen bij de teelt

Probleem	Mogelijke oorzaak
Meeldauw	Schimmelaantasting bij warm en vochtig weer
Gele bladeren	Voedingstekort of watergebrek
Bittere vruchten	Stress door droogte of temperatuurschommelingen
Weinig vruchten	Onvoldoende bestuiving of te lage temperatuur
Bladluis	Insectenaantasting

Interessante weetjes

• Komkommers bestaan voor ongeveer 95% uit water.
• Botanisch gezien is een komkommer een vrucht.
• Augurken zijn jonge komkommers die speciaal worden geteeld om in te maken.
• De schil bevat veel voedingsstoffen en kan meestal zonder problemen worden gegeten.
• Komkommers groeien bijzonder snel en kunnen tijdens warme zomerdagen enkele centimeters per dag langer worden.
• Wereldwijd behoren China, Turkije en Rusland tot de grootste producenten van komkommers.
• Komkommer wordt al duizenden jaren geteeld en is een van de oudste cultuurgewassen ter wereld.

Conclusie

De komkommer is een frisse, veelzijdige en gezonde vruchtgroente die wereldwijd geliefd is. Dankzij haar milde smaak, knapperige structuur en hoge watergehalte past ze perfect in salades, koude gerechten en tal van zomerse maaltijden. Bovendien is de komkommer eenvoudig te telen, zeer productief en rijk aan waardevolle voedingsstoffen. Of je haar nu rauw eet, verwerkt in een salade, gebruikt in een frisse yoghurtsaus of inlegt als augurk, de komkommer blijft een onmisbare klassieker in iedere keuken.