Aardappelen (Solanum tuberosum)

Inleiding

De aardappel is een van de belangrijkste voedingsgewassen ter wereld en vormt al eeuwenlang een onmisbaar onderdeel van de dagelijkse voeding. Dankzij zijn veelzijdigheid, hoge voedingswaarde en eenvoudige teelt wordt de aardappel in vrijwel elk land verbouwd en verwerkt in talloze gerechten.

De aardappel behoort tot de nachtschadefamilie (Solanaceae), waartoe ook tomaten, paprika’s, aubergines en pepers behoren. Het eetbare deel van de plant is een ondergrondse knol waarin voedingsstoffen worden opgeslagen. Er bestaan duizenden aardappelrassen die verschillen in vorm, kleur, smaak, structuur en kookeigenschappen.

Van klassieke gekookte aardappelen tot frieten, puree, kroketten, gratins en salades: de aardappel is een van de meest veelzijdige ingrediënten in de keuken.

Algemene kenmerken

Kenmerk	Beschrijving
Nederlandse naam	Aardappel
Wetenschappelijke naam	Solanum tuberosum
Familie	Solanaceae (Nachtschadefamilie)
Oorsprong	Andesgebergte (Peru en Bolivia)
Planttype	Eenjarige knolgewas
Hoogte	40 tot 100 centimeter
Bloemkleur	Wit, roze, paars of lichtblauw
Eetbaar deel	Ondergrondse knollen

Geschiedenis van de aardappel

De aardappel werd ongeveer 8.000 jaar geleden voor het eerst verbouwd door de Inca’s in het Andesgebergte van Zuid-Amerika. Voor de inheemse bevolking vormde de aardappel een belangrijk basisvoedsel.

In de zestiende eeuw brachten Spaanse ontdekkingsreizigers de aardappel naar Europa. Aanvankelijk werd de plant vooral als sierplant gekweekt, omdat men de knollen wantrouwde. Pas in de achttiende eeuw begon de aardappel uit te groeien tot een belangrijk voedselgewas.

Vandaag behoort de aardappel tot de meest geteelde landbouwgewassen ter wereld en is hij onmisbaar in de Europese keuken.

Uiterlijke kenmerken

De aardappelplant heeft stevige groene stengels met samengestelde bladeren. Tijdens de bloei verschijnen decoratieve bloemen die wit, roze, paars of blauw kunnen zijn.

Na de bloei ontwikkelen zich onder de grond de aardappelknollen. Deze kunnen sterk verschillen in vorm, grootte en kleur.

De schil kan onder andere zijn:

• Geel.
• Bruin.
• Rood.
• Paars.
• Blauw.

Ook het vruchtvlees varieert van wit en geel tot paars of blauw, afhankelijk van het ras.

Soorten aardappelen

Aardappelen worden vaak ingedeeld volgens hun kookeigenschappen.

Vastkokende aardappelen

• Blijven stevig tijdens het koken.
• Ideaal voor salades.
• Geschikt voor bakken.
• Minder geschikt voor puree.

Halfvastkokende aardappelen

• Veelzijdig in gebruik.
• Geschikt voor koken, bakken en ovengerechten.

Bloemige aardappelen

• Vallen gemakkelijk uit elkaar.
• Perfect voor puree.
• Ideaal voor kroketten.
• Geschikt voor stamppotten.

Smaak en structuur

De smaak van aardappelen verschilt per ras en bereidingswijze.

• Mild.
• Licht nootachtig.
• Aards.
• Romig.
• Zacht.

Bloemige aardappelen zijn luchtiger, terwijl vastkokende aardappelen steviger blijven.

Gebruik in de keuken

Weinig groenten zijn zo veelzijdig als de aardappel.

Toepassingen

• Koken.
• Bakken.
• Frituren.
• Roosteren.
• Gratineren.
• Pureren.
• Stomen.
• Barbecue.
• Soepen.
• Salades.

Bekende aardappelgerechten

• Frieten.
• Aardappelpuree.
• Kroketten.
• Gratin dauphinois.
• Gebakken aardappelen.
• Hasselback aardappelen.
• Rösti.
• Aardappelsalade.
• Stamppot.
• Gnocchi.
• Tortilla Española.
• Pommes duchesse.

Goede smaakcombinaties

• Boter.
• Room.
• Kaas.
• Bieslook.
• Peterselie.
• Tijm.
• Rozemarijn.
• Knoflook.
• Ui.
• Spek.
• Zalm.
• Rundvlees.

Aardappelen kweken

Standplaats

Aardappelen groeien het best op een zonnige plaats.

• Volle zon.
• Goed geventileerde locatie.
• Geen langdurige natte grond.

Bodem

De ideale bodem is:

• Luchtig.
• Goed doorlatend.
• Voedzaam.
• Licht vochtig.
• Humusrijk.

Een losse bodem zorgt voor mooie, gelijkmatige knollen.

Poten

• Pootaardappelen worden geplant van maart tot mei.
• Plant ze ongeveer 10 centimeter diep.
• Houd voldoende afstand tussen de planten.
• Aanaarden bevordert de knolvorming en voorkomt groene aardappelen.

Water geven

Aardappelen hebben vooral tijdens de knolvorming voldoende water nodig.

• Regelmatig water geven.
• Voorkom langdurige droogte.
• Niet overmatig nat houden.

Oogsten

Afhankelijk van het ras kan worden geoogst vanaf juni tot oktober.

• Vroege aardappelen worden jong geoogst.
• Bewaaraardappelen blijven langer in de grond.
• Oogsten bij droog weer voorkomt beschadiging.

Bewaren van aardappelen

Ideale omstandigheden

• Koel.
• Droog.
• Donker.
• Goed geventileerd.

Een bewaartemperatuur tussen 4 en 8 °C is ideaal.

Bewaar aardappelen nooit langdurig in direct zonlicht, omdat ze dan groen worden en solanine kunnen vormen. Groene aardappelen of aardappelen met veel uitlopers worden beter niet gegeten.

Voedingswaarde

Aardappelen zijn een belangrijke bron van complexe koolhydraten en bevatten diverse vitamines en mineralen.

• Koolhydraten.
• Voedingsvezels.
• Vitamine C.
• Vitamine B6.
• Kalium.
• Magnesium.
• Fosfor.
• IJzer.
• Antioxidanten.

Wanneer aardappelen met schil worden gegeten, bevatten ze meer voedingsvezels en mineralen.

Veelvoorkomende problemen bij de teelt

Probleem	Mogelijke oorzaak
Phytophthora	Schimmelaantasting
Groene knollen	Blootstelling aan zonlicht
Kleine aardappelen	Droogte of voedingstekort
Rotte knollen	Te natte bodem
Coloradokever	Insectenvraat

Interessante weetjes

• Er bestaan wereldwijd meer dan 4.000 aardappelrassen.
• Peru heeft de grootste variatie aan aardappelsoorten.
• België en Nederland behoren tot de grootste exporteurs van aardappelproducten.
• Frieten worden traditioneel gemaakt van bloemige aardappelrassen.
• De aardappel was een van de eerste gewassen die succesvol in de ruimte werd geteeld.
• Blauwe en paarse aardappelen bevatten extra natuurlijke antioxidanten.

Conclusie

De aardappel is een van de meest veelzijdige en waardevolle voedingsgewassen ter wereld. Dankzij de enorme variatie aan rassen, de eenvoudige teelt en de vele bereidingsmogelijkheden is hij uitgegroeid tot een onmisbaar ingrediënt in talloze keukens. Of je nu kiest voor een romige puree, knapperige frieten, een ovenschotel of een frisse aardappelsalade, de aardappel blijft een tijdloze klassieker die smaak, voedingswaarde en veelzijdigheid perfect combineert.